tumblr visitor
The Doll / Lalka by Bolesław Prus - Translations

Home
Christmas
Classical
Dance
Folk
Polka
Religious
Store

The Doll / Lalka by Bolesław Prus - Translation Comparisons

The Doll (Polish: Lalka) is the second of four acclaimed novels by the Polish writer Bolesław Prus (real name Aleksander Głowacki). It was composed for periodical serialization in 1887–1889 and appeared in book form in 1890.

The Doll has been regarded by some, including Nobel laureate Czesław Miłosz, as the greatest Polish novel. According to Prus biographer Zygmunt Szweykowski, it may be unique in 19th-century world literature as a comprehensive, compelling picture of an entire society.

While The Doll takes its fortuitous title from a minor episode involving a stolen toy, readers commonly assume that it refers to the principal female character, the young aristocrat Izabela Łęcka. Prus had originally intended to name the book Three Generations.

The Doll has been translated into twenty-eight languages, and has been produced in several film versions and as a television miniseries.
<--- Bob
Chapter VIII - Meditations

At this moment a premature yellow butterfly passed over his head, in the direction of the town, ‘Where did it come from, I wonder?’ Wokulski thought. ‘Nature has her caprices sometimes—and analogies,’ he added. ‘There are butterflies in mankind, too: prettily coloured, flitting over the surface of life, feeding on sweets without which they perish—such is their occupation. As for the worms—they undermine the earth and make it ready for sowing. The butterflies play; you labour: space and light exist for them—your only privilege is growing together again if someone carelessly steps on you…

‘Are you sighing for a butterfly, you fool? And surprised because you disgust her? What bond can exist between her and me?… Well, a caterpillar resembles a worm until it becomes a butterfly. Ah, so you are to become a butterfly, are you—you haberdasher! Why not, though? Continuous improvement is a natural law, and just consider how many merchant families in England have become Your Lordships.

‘In England! There a creative era still exists in society; there, everything is improving and moving up to a higher level. There, even the higher levels of society continue to attract new forces to themselves. But here the higher level has solidified like water in frost, and has not only created a peculiar species not connected with the rest and has a feeling of physical repulsion towards them, but even hampers all movement below by its own dead weight. Why deceive myself? She and I are two different species, just like the butterfly and the worm. Am I to leave my hole in the ground and the other worms for the sake of her wings? These are my people—lying here on the garbage. And perhaps they are poor and will be poorer because I want to squander some thirty thousand roubles a year for playing with the butterfly… Stupid tradesman, vile man that you are…                -p.76
MY SPIN ON THINGS: 
Some say "The Doll" is the greatest Polish novel of all time, and they may be right! Although it does not embody the same passion as any of Sienkiewicz's novels (I tend to compare everything to the works of my favorite Polish author, Henryk Sienkiewicz), it is nevertheless a very worthwhile read. Personally, I couldn't put it down once I got into it. Certainly you will enjoy reading about the main character's efforts to win the heart of the very beautiful (and very snooty) Izabela Łęcki, the daughter of a bankrupt szlachta aristocrat.  Stanisław Wokulski, goes to great lengths to win her over. (That's half the fun.) I suppose it is always an uphill climb for a bourgeois parvenu like Pan Wikulski to impress a lady of the upper class. Good luck, Staś!

Along the way, I learned and reflected a great deal about the various social layers and structures of nineteenth century Poland. Realism and the sociological aspects of this novel motivated me to read THE DOLL, and I was not disappointed. 

Here are some examples of this classic Polish novel in both English and Polish:
Rozdział VIII - Meditacje

W tej chwili żółtawy, za wczesny motyl przeleciał mu nad głową w stronę miasta.
„Ciekawym, skąd on się wziął? – myślał Wokulski. – Natura miewa kaprysy i – analogie – dodał. – Motyle istnieją także w rodzaju ludzkim: piękna barwa, latanie nad powierzchnią życia, karmienie się słodyczami, bez których giną – oto ich zajęcie. A ty, robaku, nurtuj ziemię i przerabiaj ją na grunt zdolny do siewu. Oni bawią się, ty pracuj; dla nich istnieje wolna przestrzeń i światło, a ty ciesz się jednym tylko przywilejem: zrastania się, jeżeli cię rozdepcze ktoś nieuważny.


I tobież to wzdychać do motyla, głupi?... I dziwić się, że ma wstręt do ciebie?... Jakiż łącznik może istnieć między mną i nią?.. No, gąsienica jest także podobna do robaka, póki nie zostanie motylem. Ach, więc to ty masz zostać motylem, kupcze galanteryjny?... Dlaczegóż by nie? Ciągle doskonalenie się jest prawem świata, a ileż to kupieckich rodów w Anglii zostało lordowskimi mościami.

​W Anglii!... Tam jeszcze istnieje epoka twórcza w społeczeństwie; tam wszystko doskonali się i wstępuje na wyższe szczeble. Owszem, tam nawet ci wyżsi przyciągają do siebie nowe siły. Lecz u nas wyższa warstwa zakrzepła jak woda na mrozie i nie tylko wytworzyła osobny gatunek, który nie łączy się z resztą, ma do niej wstręt fizyczny, ale jeszcze własną. martwotą krępuje wszelki ruch z dołu. Co się tu łudzić: ona i ja to dwa różne gatunki istot, naprawdę jak motyl i robak. Mam dla jej skrzydeł opuszczać swoją norę i innych robaków?... To są moi - ci, którzy leżą tam na śmietniku, i może dlatego są nędzni, a będą jeszcze nędzniejsi, że ja chcę wydawać po trzydzieści tysięcy rubli rocznie na zabawę w motyla. Głupi handlarzu, podły człowieku!...
- p. 76

Boleslaw Prus 
a.k.a. Aleksander Glowacki

Born: Aug. 20, 1847 - Hrubieszow, Poland
Died: May 19, 1912 - Warsaw, Poland

Born in the Russian-controlled section of Poland, Prus left school at 15 to fight in the 1863 Polish Uprising. He suffered serious injuries in the battle of Bialka and was imprisoned for a time at Lublin Castle. When he was released, he returned to his schooling, first at the Lublin Gymnasium and subsequently at Warsaw University. He left university due to financial difficulties, but later studied at the Pulawy Agriculture and Forestry Institute. He was later expelled and thereafter studied on his own while earning a meagre living as a tutor. In 1872, he began a career as a journalist and began writing a successful weekly column. His interest in mathematics and science strongly influenced a number of his works for which he often used his real name of Glowacki. He adopted the pseudonym of Prus, which was derived from the family coat of arms. In 1882, he became editor of the Warsaw-based Nowiny newspaper, however the paper failed after a year. Prus was a lifelong agoraphobic, which greatly affected his travel and his life. Nevertheless, he emerged as one of Poland's greatest authors. In addition to his journalistic work and numerous stories, his works include Souls in Bondage (1877), The Outpost (1886), The Doll (1887), The Paris Tower (1887), The New Woman (1893), Pharaoh (1894), Ode to Youth (1905) and Visions of the Future (1909).
Chapter XXIII - An Apparition

Wokulski, not at all displeased, left the hypnotist. He still did not doubt that Miss Izabela could have bewitched him: she had had plenty of time, after all. But then Geist could not have put him to sleep in the course of a few minutes. Besides, Palmieri had declared that those put to sleep did not remember their visions: whereas he recalled every detail of the old chemist’s visit.                                - p. 381

************
- And could a woman hypnotise a man, Mr. Palmieri?’ 

‘Not only a woman could, but so could a piece of wood, a door-knob, water—in a word, anything in which the hypnotist places his force. I can hypnotise my mediums with a pin: I can say to them ‘I am pouring my fluid into this pin, and you will fall asleep when you look at it.’ So much the easier, therefore, to transfer my power to a woman. Providing, of course, that the person hypnotised be a medium.’

‘And then I’d be as attached to this woman as your medium was to the coal-shovel?’ asked Wokulski.

‘Why, naturally,’ Palmieri replied, glancing at his watch.

Wokulski left him, and as he wandered about the streets, he thought: ‘As for Geist, I almost have proof he wasn’t deceiving me with hypnotism: there wasn’t time. But what of her?—I am not sure but that she didn’t bewitch me in this way. There was time, but—who made me her medium?’  

The more he compared his love for Izabela with the feelings of most men for most women, the more unnatural it all seemed to him. How is it possible to fall in love with someone at first sight? Or how is it possible to be insane about a woman seen once in several months, and then only to perceive that she cares nothing for you?

‘Bah!’ he muttered, ‘infrequent meetings are precisely what gave her the nature of an ideal. Who knows but what I wouldn’t have been completely disillusioned if I’d known her better?’           
- p.386
Tom II, rozdział II - Widziadło

Wokulski opuścił magnetyzera wcale niezadowolony. Jeszcze nie wątpił, że panna Izabela mogła oczarować go; miała przecież dosyć czasu. Ale znowu Geist nie mógł go uśpić w ciągu paru minut. Zresztą Palmieri twierdzi, że uśpieni nie pamiętają swoich przywidzeń; on zaś pamięta każdy szczegół wizyty starego chemika.   - p. 357


************
- A kobieta, panie Palmieri, może zamagnetyzować człowieka?

- Nie tylko kobieta, ale nawet drzewo, klamka, woda, no, słowem, wszystko, czemu magnetyzer nada władzę. Ja mogę moje media magnetyzować bodajby szpilką ; mówię im: w tę szpilkę przelewam mój fluid i zaśniesz pan, kiedy na nią spojrzysz. Tym więc łatwiej mógłbym przekazać moją władzę jakiejś kobiecie. Byle, rozumie się, osoba magnetyzowana była medium.

- I wtedy do owej kobiety przywiązałbym się tak jak pańskie medium do łopatki od węgli?.. - spytał Wokulski.

- Bardzo naturalnie - odpowiedział Palmieri spoglądając na zegarek.

Wokulski opuścił go i włócząc się po ulicach myślał:
"Co do Geista, mam prawie dowód, że nie łudził mnie za pomocą magnetyzmu: nie starczyłoby na to czasu. Ale co do niej, nie mam pewności, że nie oczarowała mnie w ten sposób. Czasu było dosyć, ale... któż mnie zrobił jej medium?.. "​

Im więcej porównywał swoją miłość dla panny Izabeli z uczuciami ogółu mężczyzn dla ogółu kobiet, tym bardziej wydawała mu się nienaturalną. Bo jak można zakochać się w kimś od jednego rzutu oka? Albo jak można szaleć za kobietą, którą widzi się raz na kilka miesięcy, i tylko po to, ażeby przekonać się, że ona nie dba o nas?

"Bah! - mruknął - rzadkie spotkania właśnie nadają jej charakter ideału. Kto wie, czy zupełnie nie rozczarowałbym się poznawszy ją dokładniej?" 

- p. 359-360
Stanisław Wokulski
Chapter XXX -The Journal of the Old Clerk

Patkiewicz, being a medical man, felt the Baroness's  pulse, prescribed valerian drops* and left, calm as you please. Meanwhile, the carpenter had set about breaking down the English latch. When he'd finish and quite ruined the door, Maleski suddenly recollected that both keys to the lock and the latch were in his own pocket. 
- p. 522
​Tom II, rozdział II - Pamiętnik starego subietka

Patkiewicz, jako medyk, pomacawszy puls baronowej, kazał jej zadać waleriany* i najspokojniej wyszedł. A tymczasem w ich lokalu ślusarz wziął się do odbijania angielskiego zatrzasku. Kiedy już skończył swoją czynność i dobrze drzwi pokaleczył, Maleski nagle przypomniał sobie, że oba klucze: od zamku i zatrzasku — ma w kieszeni.                       - p. 486
* ADDENDUM:
: Valerian
Valeriana officialis
Walerian, kozłek

Kniepp wrote: "[Valerian] is a beautiful plant with a strong smelling flower somewhat similar to camphor, and much loved by cats but the taste is bitter, somewhat sharp. It blooms in June and July. It is a common plant here. Generally, it is the root that is used as medicine. Red valerian (Centhrantus ruber) is grown for ornament in gardens." Valerian grows wild in moist, damp places throughout Poland. The root, dug up in the fall or early spring, was used a great deal for treatment of nervous conditions. 
    - p. 226, Polish Herbs, Flowers & Folk Medicine, 
Revised Edition, Sophie Hodorowicz Knab

Click HERE
Chapter XXX -The Journal of the Old Clerk

...Sometimes, too, when political matters go badly, or when I see human misery and scoundrels triumphant (if one may use such a phrase), I sometimes think to myself: ‘You old fool, Ignacy Rzecki! You imagine the Napoleons will regain their throne, that Wokulski will do something extraordinary because he has talent, and will be happy because he’s honest. You think, you donkey, that although scoundrels prosper while honest people don’t, that nevertheless the evil ones will be shamed, and the good covered with glory in the end. Is that what you imagine? If so, you are very foolish. There is neither order nor justice in the world; it’s a battlefield. If the good conquer in the fight, it’s all right — while if the bad do, then it’s bad: but don’t for a moment think there is a power which protects only the good … People are like leaves, blown by the wind: when it lands them in a flower-bed, they lie in a flower-bed: but when it throws them into mud — they lie in the mud.’
- p. 505
Tom II, rozdział II - Pamiętnik starego subietka

...Nieraz też, kiedy źle idą polityczne interesa albo kiedy patrzę na nędzę ludzką i na triumfy łajdaków (jeżeli taki wyraz wolno wymawiać), nieraz myślę sobie: "Stary głupcze, nazywający się Ignacym Rzeckim! Ty wyobrażasz sobie, że Napoleonidzi wrócą na tron, że Wokulski zrobi coś nadzwyczajnego, bo jest zdolny, i będzie szczęśliwym, bo jest uczciwy?... Ty myślisz, ośla głowo, że chociaż hultajom zrazu dzieje się dobrze, a ludziom poczciwym źle, to jednakże w końcu źli zostaną pohańbieni, a dobrzy sławą okryci?... Tak sobie imaginujesz?... Więc głupio sobie imaginujesz!... Na świecie nie ma żadnego porządku, żadnej sprawiedliwości, tylko walka. O ile w tej walce zwyciężają dobrzy, jest dobrze, o ile źli; jest źle; ale ażeby istniała jakaś potęga protegująca tylko dobrych, tego sobie wcale nie wyobrażaj... Ludzie są jak liście, którymi wiatr ciska; gdy rzuci je na trawnik, leżą na trawniku, a gdy rzuci w błoto - leżą w błocie..."
- p. 470
************
Rumination: 
"People are like leaves, blown by the wind..." Has anything changed? 

"The Doll" was written in the late 1880's before the horrors of WWI and WWll. What is in store for our children and grandchildren this century? Do we really think it couldn't happen again? Is it happening now?

Yes, I am worried.